به گزارش اقتصادنیوز، در شرایطی جنگ در خاورمیانه بالا گرفته که کل زنجیره تأمین تراشه به واردات انرژی و مواد شیمیایی از این منطقه وابسته است.
تردید در سرمایهگذاری بزرگ
به نوشته فایننشیال تایمز، بیش از سه سال است که هوش مصنوعی تجارت و سرمایهگذاری جهانی را تقویت کرده و بازارهای سهام را از ایالات متحده تا آسیا به بالاترین رکوردهای خود رسانده است.
سرمایهگذاران با این فرض که منابع انرژی فراوان و یک خط تولید تراشه شیک میتواند قبل از رسیدن به مصرفکننده نهایی از بیش از ۷۰ مرز عبور کند، تریلیونها دلار را به این فناوری -به عنوان یکی از پرمصرفترین اختراعات تاریخ- اختصاص دادهاند. اما جنگ علیه ایران شکنندگیهایی را در زنجیره تأمین هوش مصنوعی آشکار میکند.
شوک به قلب تولید نیمههادیهای جهانی
کشورهای شرق آسیا که در قلب تولید نیمههادیهای جهانی قرار دارند، با شوکهای شدید انرژی روبرو هستند.
شرکتهای سامسونگ الکترونیکس و SK Hynix کره جنوبی بر تولید تراشههای حافظه تسلط دارند و در مجموع ۸۰ درصد از حافظههای با پهنای باند بالا و نزدیک به ۷۰ درصد از حافظههای با دسترسی تصادفی پویا را در اختیار دارند. این شرکتها، سیستمهای هوش مصنوعی و مراکز داده ابری و همچنین تلفنهای هوشمند و خودروها را تامین میکنند. شرکت TSMC تایوان ۹۰ درصد از نیمههادیهای پیشرفته و تقریباً تمام تراشههای هوش مصنوعی پیشرفته طراحی شده توسط انویدیا، ارزشمندترین شرکت جهان، را تولید میکند.
کره جنوبی و تایوان هر دو برای انرژی به سوختهای فسیلی وابسته هستند که تقریباً به طور کامل از طریق واردات، به ویژه از طریق تنگه هرمز، تأمین میشود. تایوان برای بیش از یک سوم از نیازهای گاز طبیعی مایع خود به خاورمیانه متکی است.
صنعت تراشه آسیا نیز برای مواد شیمیایی به خاورمیانه وابسته است. حدود یک سوم از عرضه جهانی هلیوم - یک محصول جانبی فرآوری گاز طبیعی که برای خنک کردن ویفرهای سیلیکونی استفاده میشود - از قطر است. کره جنوبی و تایوان اکثر هلیوم خود را از این کشور خلیج فارس تأمین میکنند که تأمینکننده غالب این نوع گاز با خلوص بالا و به سختی قابل جایگزینی است. تقریباً نیمی از گوگرد دریایی جهان - عنصری که برای تمیز کردن و حکاکی تراشه استفاده میشود - از این تنگه عبور میکند. حتی قبل از شروع جنگ، گوگرد به دلیل تقاضای زیاد از سوی صنایع فناوری و خودروهای برقی با کمبود عرضه مواجه بود.
دریای مرده همچنین بزرگترین منبع بروم در جهان است، ماده شیمیایی که به ایجاد الگوها روی ویفرهای سیلیکونی کمک میکند. کره جنوبی تقریباً تمام نیاز خود را از اسرائیل وارد میکند.
تغییر در اقتصاد مراکز داده
در وهله دیگر، این درگیری میتواند اقتصاد مراکز داده را تغییر دهد. در ایالات متحده، جایی که قرار است شرکتهای بزرگ مقیاس امسال 650 میلیارد دلار برای زیرساختهای هوش مصنوعی هزینه کنند، نزدیک به 75 درصد از برق برنامهریزی شده در محل از گاز طبیعی تأمین میشود. اما صادرکنندگان LNG ایالات متحده برای فروش منابع به اروپا و آسیا عجله دارند، جایی که به دلیل کمبود میتوانند قیمتهای بالاتری را درخواست کنند. این امر قیمت انرژی آمریکا را افزایش خواهد داد. (برق تقریباً نیمی از هزینههای عملیاتی یک مرکز داده را تشکیل میدهد.)
تحویل تراشهها به دلیل تنگناهای حمل و نقل هوایی و دریایی، در حال حاضر با تأخیر مواجه است. برای مثال، بخش حمل و نقل شرکت هواپیمایی کاتای پاسیفیک ایرویز، که تقریباً 30 درصد از حمل و نقل ویفر جهانی را بر عهده دارد، دسترسی محدودی به مرکز منطقهای خود در دبی دارد.
ارزش رو به نزول
در نهایت، ارزشمندی این فناوری ممکن است تحت فشار بیشتری قرار گیرند، زیرا عدم قطعیت همچنان ادامه دارد و سرمایهگذاران به طور فزایندهای تورم بیشتر، نرخ بهره بالاتر و اختلالات طولانیتر در عرضه را در نظر میگیرند.
در حال حاضر، ذخایر انرژی و کالا، تکیهگاهی در سراسر زنجیره تأمین فراهم میکند. طبق گزارشها، تولیدکنندگان تراشه کره جنوبی حدود شش ماه ذخیره هلیوم دارند. تایوان بیش از نیمی از نیازهای LNG خود را برای ماه مه تأمین کرده است (اگرچه حدود ۱۱ روز ذخیره دارد و به تحویلهای به موقع وابسته است).
هرچه تنگه هرمز بیشتر بسته بماند، عواقب آن عمیقتر خواهد بود. یک پنجم نفت و LNG جهان از طریق این آبراه حمل میشود. اگر این درگیری ادامه یابد، قیمت تراشهها با سهمیهبندی و رقابت تولیدکنندگان برای تأمین منابع کمتر، افزایش خواهد یافت. و در نهایت، ممکن است تولید متوقف شود. در ایالات متحده، افزایش هزینههای انرژی، تابآوری مراکز داده فعلی و آینده را کمتر خواهد کرد. بدین ترتیب، ارزشگذاریهای فناوری پیشرفته کاهش خواهد یافت و بدهیهای قرض گرفته شده در برابر داراییهای هوش مصنوعی در معرض خطر قرار خواهند گرفت (حتی قبل از جنگ، سرمایهگذاران نگران بودند که شرکتها بیش از حد برای هوش مصنوعی هزینه کنند).
تولید تراشه در گرو تنگه؛ در انتظار اولین وقفه در زنجیرههای تأمین پس از کووید-19؟
مارکو پاپیچ، استراتژیست ارشد در BCA Research، که در نسخه 11 ژانویه این خبرنامه گفته بود حمله آمریکا به ایران یک خطر بالقوه برای سال 2026 است، پیشبینی کرده که اگر تنگه هرمز ظرف یک ماه دوباره فعال نشود، ضربه شدیدی به تولید تراشه وارد خواهد شد.
به باور او «هیچ راهی برای ایالات متحده وجود ندارد که نفت و گاز طبیعی که از تنگه عبور میکند را جایگزین کند تا از رکود جهانی جلوگیری کند. به تخمین من، ایالات متحده، اسرائیل و ایران تقریباً تا اواسط آوریل فرصت دارند تا به خصومتها پایان دهند و بازگشت کشتیرانی از طریق هرمز را آغاز کنند، در غیر این صورت جهان شاهد اولین وقفه در زنجیرههای تأمین پس از کووید-19 خواهد بود».
اما حتی اگر جنگ همین فردا هم پایان یابد، زنجیره تأمین هوش مصنوعی برای بازگشت به حالت عادی به زمان نیاز دارد. مقامات قطری اعلام کردند که حملات هفته گذشته خساراتی چندین ساله به کارخانه LNG راس لفان، بزرگترین کارخانه گاز طبیعی مایع جهان، که از دوم مارس به دلیل حملات پهپادی قبلی تولید خود را متوقف کرده بود، وارد کرده است.
به باور فیل کورنبلوث، بنیانگذار شرکت مشاوره کورنبلوث هلیوم، قطر برای از سرگیری تولید گاز و هلیوم از کارخانههای خود "چهار تا پنج هفته" زمان نیاز خواهد داشت. او افزود: "پس از آن، دو تا سه ماه دیگر طول خواهد کشید تا زنجیره تأمین هلیوم به وضعیت قبل از بحران بازگردد."
در خلیج فارس، جنگ جذابیت منطقه را به عنوان مرکزی برای مراکز داده کاهش میدهد، در حالی که صندوقهای ثروت ملی ممکن است سرمایهگذاریهای برنامهریزی شده هوش مصنوعی را به نیازهای امنیتی محلی هدایت کنند. تنگه هرمز ممکن است هر زمان که تنشها با ایالات متحده یا اسرائیل بالا گیرد، به سلاح تبدیل شود و این میتواند تولید نفت، گاز و تراشه را تضعیف کند.
در این شرایط، به نظر میرسد سرمایهگذاران هنوز به کمبود سناریوهایی که در آنها زنجیره تأمین هوش مصنوعی بدون آسیب از جنگ عبور کند، توجه نکردهاند.
